Praktijkvoorbeelden
Tools
Bronnen
Lees- en luistertips
Activiteiten
Blogs
Berichten
Overige informatie

Ouders met een kind in de kinderopvang spreken een groot vertrouwen uit naar de professionals die de zorg voor hun kind met hen delen. Professionals op hun beurt spelen vanaf dat moment door hun nabijheid een belangrijke rol in het welbevinden en de ontwikkeling van het kind. Ook is vanaf dat eerste moment de mate van samenwerking tussen het gezin en de kinderopvang van invloed op de ontwikkeling van kinderen. Met de samenwerking bedoelen we de wijze waarop professionals in de kinderopvang met ouders het pedagogisch handelen afstemmen, zodat er voor kinderen samenhang ontstaat tussen de ervaringen die zij opdoen gedurende interacties met opvoeders in de leefwereld thuis en op de groep. We spreken dan van samenwerken met ouders, in tegenstelling tot andere begrippen die wel gebruikt worden bij het omgaan met ouders, zoals ouderbetrokkenheid of ouderparticipatie.1

Er is veel onderzoek beschikbaar waaruit blijkt wat professionals kunnen doen om de samenwerking met ouders vorm te geven. Elementen van een effectieve samenwerking zijn een vertrouwensbasis en het aangaan van gelijkwaardige relaties met ouders. Voor ouders en professionals geldt dat deze samenwerking van invloed is op het eigen pedagogisch handelen en het benodigde samenspel ter ondersteuning van het kind. Wanneer deze verbinding tussen professionals en ouders ontbreekt, kan dit zelfs een negatieve invloed hebben op het welbevinden van kinderen. De werkdefinitie die het ontwikkelteam van het Expertisecentrum Kinderopvang heeft geformuleerd is:

Pedagogisch professionals werken samen met ouders om de leefwereld thuis en op de groep te verbinden ter ondersteuning van het welbevinden en de ontwikkeling van het kind. Professionals bouwen aan een vertrouwensband en wederkerige relaties met ouders. In de samenwerking wordt ieders rol in de opvoeding van het kind erkend. Het doel van de samenwerking is het bieden van een stimulerende omgeving voor kinderen met de benodigde interacties die de ontwikkeling van het kind ondersteunen. Voor zowel professionals als ouders geldt dat deze samenwerking leidt tot feedback op de eigen rol als opvoeder en aanknopingspunten oplevert om aan te sluiten bij de behoeften van het kind.

Uit onderzoek blijkt dat professionals in de kinderopvang de samenwerking met ouders kunnen versterken door stapsgewijs2:

  • Te investeren in het kennismaken met ouders en het goed leren kennen van het gezin, de thuisomgeving en achtergronden van ouders (zoals hun opleiding, hun culturele achtergrond en taal). Een aandachtspunt hierbij is het inzicht krijgen in de interacties tussen ouders en kinderen en de visie van ouders op opvoeden. Het is een overweging waard om het gezin hiervoor thuis te bezoeken.
  • Met ouders samen heldere procedures af te spreken voor afstemming over de ontwikkeling van het kind. Regelmatig individueel contact op eenzelfde moment kan hierbij behulpzaam zijn, zodat er een routine ontstaat. Het werkt versterkend om vanaf het begin verwachtingen over en weer uit te spreken en tot een gezamenlijk beeld te komen waarover afgestemd wordt.
  • Tijdens de bestaande contactmomenten steeds te werken aan wederkerige relaties met ouders. Dit kan door ouders inzicht te geven in wat het kind ervaart gedurende de dag, positief te spreken over het kind en belangstelling te tonen naar ervaringen van kind en ouders thuis. Hierbij is steeds een open en empathische houding van belang. Wanneer ouders uit beeld zijn, zoek dan naar contact, of maak contact met andere personen in het netwerk van het gezin.
  • Samen de ontwikkeling van het kind te ondersteunen. Dit kan door ouders inzicht te geven in hoe hun kind zich ontwikkelt in interactie met de pedagogisch medewerkers en kinderen op de groep. Andersom kan dit door belangstelling te tonen voor hoe het kind zich thuis ontwikkelt en het perspectief van ouders als het gaat om de ontwikkeling van hun kind. Deze gesprekken kunnen aanknopingspunten bieden om ieders rol goed te laten aansluiten op de behoeften en ontwikkeling van het kind.

Afhankelijk van het type opvang en de wettelijke opdracht kan de samenwerking met ouders meer of minder verdiept worden. De samenwerking met ouders op VE-groepen kan meer verdiept worden met bijvoorbeeld als doel de taalomgeving thuis en de kwaliteit van de interactie tussen ouders en kind te versterken. Vooral kinderen van ouders met een lagere opleiding of inkomen ervaren vaak minder stimulerende interacties met volwassenen in vergelijking met hun leeftijdsgenootjes uit gezinnen met een hogere opleiding of inkomen. Een minder taalrijke thuisomgeving speelt een rol in de ongelijkheid die bestaat in de ontwikkeling van taal en geletterdheid bij jonge kinderen en heeft impact op hun verdere schoolloopbaan. Professionals in de VE kunnen bijdragen aan meer kansengelijkheid door aanvullend stapsgewijs te investeren in:

  • Het bieden van de mogelijkheid ervaringen op te doen met (taal)stimulerende activiteiten voor ouder en kind samen. Professionals kunnen ouders en kinderen betrekken in makkelijk uitvoerbare activiteiten die interactie en plezier stimuleren, zoals praat- en spelactiviteiten die weinig voorkennis vragen (zoals kunnen lezen). Geef ouders een goede uitleg in gemakkelijke taal, eventueel met vertaling voor ouders die geen Nederlands spreken, en laat voorbeelden zien (modellen). Hoe beter je de achtergronden en ervaringen van ouders kent, des te beter je weet welke activiteiten passen bij wat ouders kunnen. Stimuleer ouders en kinderen met een andere moedertaal hun voorkeurstaal te gebruiken.
  • Bewustwording van ouders van hun rol in de ontwikkeling van hun kind. Veel ouders zijn onbekend met de rol die we van hun vragen in de taalontwikkeling van het kind en missen kennis hierover. Professionals kunnen vanuit hun vertrouwensrelaties met ouders verduidelijken hoe kinderen taal ontwikkelen en hoe interacties in de thuissituatie daaraan kunnen bijdragen. Veel ouders worden zich bewust van hun rol als zij die ervaren in contact met het kind of zien hoe andere ouders communiceren met hun kind. Ook kunnen succeservaringen bijdragen aan het zelfvertrouwen van ouders om deze nieuwe rol op zich te nemen.
  • Ouders kansen bieden om tijdens interacties met hun kind strategieĂ«n te ervaren die taal stimuleren. Professionals kunnen ouders helpen ruimte te geven aan het kind om taal te gebruiken door het gesprek voorop te zetten en minder aandacht te geven aan het resultaat. Zij kunnen laten zien hoe ouders hun kind kunnen aanmoedigen, het kind de regie kunnen geven in een activiteit en zo taal uit te lokken. Vanuit die interactie kunnen ouders hun kinderen helpen spelenderwijs hun taal uit te breiden.

Als we zoveel weten over waarom de samenwerking met ouders van belang is en wat werkt, waarom lukt het dan nog minder goed om deze kennis in de praktijk te benutten? Blijkbaar is het moeilijker dan we denken. Samenwerken met ouders vraagt om meer dan een professional die initiatief neemt richting ouders. Het vraagt om de ontwikkeling van een visie, binnen de organisatie en de betrokken teams. Die visie vraagt vervolgens weer een vertaling naar het handelen in de praktijk. Onderzoek toont bovendien aan dat professionals in onderwijs en kinderopvang in hun opleiding nog te weinig worden voorbereid op de samenwerking met ouders, vooral wanneer er sprake is van ouders met diverse achtergronden. Om de samenwerking met ouders in de kinderopvang daadwerkelijk duurzaam te versterken is het belangrijk om de cruciale rol van ouders te erkennen en hebben professionals tijd, ruimte en faciliteiten nodig om de benodigde professionaliteit te ontwikkelen en te borgen. Dit alles vraagt blijvende aandacht.

Hoe is de werkdefinitie tot stand gekomen?

Na een uitgebreide screening van de literatuur heeft de betrokken onderzoeker een concept-werkdefinitie geformuleerd, die vervolgens is voorgelegd aan het ontwikkelteam. Na diverse gesprekken is het ontwikkelteam uiteindelijk gekomen tot de werkdefinitie zoals deze hierboven beschreven staat.


1 Ouderbetrokkenheid gaat vaak meer over hoe ouders betrokken kunnen worden bij doelen van school of kinderopvang en participatie over hoe ouders kunnen bijdragen tijdens activiteiten die plaatsvinden op school of de kinderopvang (zoals meegaan met uitjes). Zie: Doornenbal, J. & Fukkink, R. (2014). Samenwerken aan de randen van het onderwijs. In: R. Oostdam en P. De Vries (red.). Samenwerken aan leren en opvoeden. Basisboek over ouders en school. (pp. 227-237). Coutinho.

Deze stappen zijn ontleend aan het stappenplan van Van der Pluijm, onderdeel van de aanpak Thuis in Taal. Zie: Van der Pluijm, M. (2020). At Home in Language. Design and evaluation of a partnership program for teachers with lower-educated parents in support of their young children’s language development (proefschrift). Ridderprint.

Praktijkvoorbeelden gezocht

We zijn op zoek naar aansprekende voorbeelden uit de praktijk.
Wil jij een voorbeeld uit jouw eigen praktijk aandragen?

Vul dan alsjeblieft het contactformulier in en we nemen snel contact met je op!

Voorbeeld aandragen

Ontwikkelteam

Samenwerking met ouders

Pedagogisch professional: Evelien Blanken, Kinderopvang Meerdijk; Denise Castano Rosario, Zo kinderopvang; Imke Ermers, Kion; Karlien Nisevic- van Veen, Kibeo; Suzanne Plaisier, SDK; Marjolein van Vessem, Combiwel; Sylwia Stawarz, Kiddooz Kinderopvang; Linda van de Veerdonk, SDK

Onderzoeker: Martine van der Pluijm, Kenniscentrum talentontwikkeling Hogeschool Rotterdam

Tools
Iedereen voelt zich welkom op de groep: ouders, kinderen en pedagogisch medewerkers

Om tot een goede samenwerking met ouders te komen, is het heel belangrijk dat iedereen zich prettig en welkom voelt op de groep.

Tools

Meer tools zien?

Investeer mee in pedagogische kwaliteit en bekijk alle tools!

JA, ik doe mee! info

Praktijkvoorbeelden | Samenwerking met ouders

Wetenschappelijke bronnen

×

At Home in Language. Design and evaluation of a partnership program for teachers with lower-educated parents in support of their young children’s language development

Martine van der Pluijm | 2020

Gedeelde opvoeding op het kinderdagverblijf

Ellen Allewijn | 2009

The bioecological model of human development.

Urie Bronfenbrenner en Pamela Morris | 2006

Why do parents become involved in their children’s education? Research findings and implications.

Kathleen Hoover-Dempsey en collega’s | 2005

Trust in Schools: A core resource for school improvement.

Anthony Bryk en Barbara Schneider | 2002