Veel ouders maken zich zorgen wanneer ze hun kind voor het eerst naar de kinderopvang brengen: is het niet te veel? Die zorgen werden jarenlang gevoed door een bekend Nederlands onderzoek. Maar dat onderzoek wordt lang niet altijd goed geïnterpreteerd.
Roseriet is universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze is gepromoveerd op de eerste duizend dagen van kinderen, waar de kinderopvang een belangrijk onderdeel van is. Het onderzoek waar Roseriet aan meewerkte, werd in de praktijk vaak op deze manier samengevat: de start op de kinderopvang leidt tot hoge cortisol, en dus massaal stress bij baby’s.
Maar dat is te kort door de bocht, zegt Roseriet. Zij wil de resultaten uit het onderzoek graag eens verhelderen. Dat doet ze in een prikkelend, lang gesprek waarin ze allerlei nuttige inzichten over de wenperiode met ons deelt. Het gesprek verschijnt in twee delen op deze blog – vandaag deel 1.
Kun je nog iets meer vertellen over je achtergrond?
Roseriet: ‘Ik zie het als mijn taak om wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden. De afgelopen jaren was ik zelf ook actief in de praktijk. Dat was heel leerzaam. Als onderzoeker kun je soms naïef zijn over hoe het eraan toegaat op de werkvloer. Je beseft niet altijd hoe lastig het is om nieuwe kennis toe te passen in de dagelijkse praktijk. Daar heb ik inmiddels veel meer begrip voor gekregen. Ik snap nu waarom verandering tijd kost. Daarnaast zijn er veel kwesties die mensen in de kinderopvang heel belangrijk vinden, waar wetenschappers helemaal geen onderzoek naar doen. Daar probeer ik verandering in te brengen. Ik vraag me continu af: waar lopen professionals nu precies tegenaan? Wat speelt er allemaal in de praktijk?’
Oké, help ons even. Dat onderzoek waar zoveel om te doen was, waar ging dat precies over?
‘Het is een onderzoek van inmiddels jaren geleden. Wij vroegen ons als wetenschappers af hoe de start in de kinderopvang verloopt. Hoe wennen baby’s? En wat kunnen we verbeteren? Maar wennen is moeilijk te onderzoeken. Je kunt het baby’s niet vragen. En ook observeren is niet eenvoudig: het kost veel tijd en belast de groep. Uiteindelijk kozen we voor het bestuderen van cortisol. Dat kun je gewoon meten met een watje in de mond, lekker makkelijk. Als jij gaat parachutespringen, dan gaat je cortisol omhoog. En dat gebeurt ook wanneer baby’s wennen op de kinderopvang. Maar daardoor is het idee ontstaan dat baby’s massaal stress ervaren, en dat klopt niet.’
Want cortisol is niet per definitie slecht?
‘Nee, zeker niet. Voor kinderen die wennen, is alles gewoon nieuw. De professionals, de omgeving, andere kinderen, het afgescheiden zijn van de ouders. Cortisol geeft aan dat ze proberen om te gaan met die veranderingen, en dat ze daar voldoende energie voor nodig hebben. Als ik een lezing moet geven, krijg ik ook een hoger cortisolniveau, anders zou ik halverwege omvallen. Maar wat we wél weten uit onderzoek, is dat cortisol schadelijk kan zijn als je er heel lang of heel vaak aan wordt blootgesteld. Dan is het niet goed voor de ontwikkeling van het brein. Ook weten we dat het cortisolniveau verschilt per kind. Voor elk kind is wennen dus anders. Maar zo is het onderzoek helaas niet bekend geworden. Het werd bekend als: wennen leidt tot verhoogde cortisol, dus kinderopvang is stressvol en daarmee slecht voor kinderen. Dat is natuurlijk niet goed gevallen bij professionals. Dat wil je niet horen als je zo je best doet. En het klopt dus ook niet.’
Welke les moeten we dan wel uit het onderzoek trekken?
‘Ik denk dat we de term stressvol niet moeten gebruiken. Als jij begint met een nieuwe baan, dan heb je niet per se stress, je wordt uitgedaagd en het kost energie. En dat geldt net zo goed voor baby’s die wennen op de kinderopvang. Als we het zo begrijpen, kunnen we bedenken wat we vervolgens kunnen doen om het wennen in goede banen te leiden. En ik denk dat we in Nederland nog veel te winnen hebben, wat dat betreft.’
Hoe gaat wennen dan in andere landen?
‘In vrijwel alle landen om ons heen blijven ouders veel langer op de groep. Dat helpt enorm. Alles is dan nieuw voor de baby – behalve de ouder. In Nederland is de wenperiode eigenlijk maar heel kort, zeker de periode waar een ouder bij is. Hooguit een moment hier, een moment daar, en dan moet het vanzelf gaan. We zouden kunnen leren van hoe dat in het onderwijs gaat. Daar hebben ze een periode die ze ‘de Gouden Weken’ noemen. Dan staat nog niet het onderwijs centraal, maar het leren kennen van elkaar, van de sfeer in de groep, van alle routines. Want dat is de basis waaruit leren kan ontstaan. In de kinderopvang zouden we dat ook moeten onderzoeken.’
Dus dan is wennen geen momentopname, maar een langer proces?
‘Precies. Het is geen kwestie van de pleister eraf trekken: het doet toch zeer, dus laten we het maar snel doen. Wennen is een proces dat tijd nodig heeft. En voor het ene kind gaat het makkelijker dan voor het andere. Helaas is er in Nederland maar weinig ruimte om dat per kind anders te doen. Het kind moet klaar zijn voor de opvang en zich snel aanpassen, terwijl het eigenlijk andersom zou moeten zijn. Ook blijven ouders zelden op de groep. Professionals worden daar vaak nerveus van. Maar ook dat zouden we moeten omdraaien. In andere landen móéten ouders juist op de groep blijven, tot de professional zegt: dit kind is gewend, je kunt gaan.’
Werkt dat echt beter?
‘Ja, daar is onderzoek naar gedaan. Als ouders een paar dagen op de groep zijn, gaat het inderdaad beter. Niet alleen voor het kind, maar ook voor de samenwerking tussen professional en ouder. Ouders snappen: ik kan niet alles vragen, ik zie hoe druk ze het hebben, ons kind is niet alleen. En professionals kunnen steeds handige informatie krijgen: hoe doen jullie dit thuis, wat werkt wel, wat werkt niet? De ouders hebben al van alles geprobeerd, dus waarom zou de professional dat helemaal opnieuw moeten uitzoeken? Hier valt een wereld te winnen.’
Dit was deel 1 van een tweeluik. Binnenkort, in deel 2: hoe een succesvolle wenperiode er precies uitziet, volgens Roseriet.
