Wat doen jullie?
Bij Kinderopvang Morgen krijgt iedere baby bij het verschonen de volledige en onverdeelde aandacht van de pedagogisch professional. Voordat de baby wordt opgetild, maakt de professional eerst contact door de baby aan te kijken en te benoemen wat er gaat gebeuren: “Ik zie dat je luier nat is. Ik ga je nu verschonen”. De professional wacht vervolgens op een reactie van de baby. Soms is dat een blik, een glimlach, een beweging of een geluid. Daarmee laat de professional merken dat de baby een actieve deelnemer is en geen passieve ontvanger van zorg.
Tijdens het verschonen worden alle handelingen aangekondigd en benoemd. De professional neemt de tijd, beweegt rustig en nodigt de baby uit om mee te werken. Dit doet de professional bijvoorbeeld door te zeggen: “wil je je beentjes optillen?”, “ik doe nu je romper open” en “je voelt het doekje op je buik”. Hierdoor ontstaat een ontspannen samenspel waarin de baby zich gezien en gehoord voelt.
Welke executieve functies worden aangesproken?
Hoewel executieve functies zich bij baby's nog volop ontwikkelen, worden tijdens het verschonen al belangrijke bouwstenen gelegd.
Aandacht
De baby richt zijn aandacht op het gezicht, de stem en de bewegingen van de professional. Door de rustige interactie blijft de gezamenlijke aandacht langere tijd behouden.
Werkgeheugen
Door steeds dezelfde volgorde van handelingen te gebruiken, ontstaat herkenning. De baby leert gebeurtenissen voorspellen en bouwt verwachtingen op. Deze voorspelbaarheid ondersteunt het jonge werkgeheugen. Bijvoorbeeld: eerst contact maken - romper openen - luier verschonen - schone luier aandoen - aankleden.
Impulscontrole (inhibitie)
Tijdens het verschonen wacht de baby korte momenten op wat er gebeurt. De professional neemt de tijd en reageert niet gehaast, waardoor de baby kleine momenten van afstemming en wachten leert te ervaren.
Werkinitiatie
Wanneer de professional zegt “wil je je voetje omhoog doen?” krijgt de baby gelegenheid zelf initiatief te nemen. Iedere kleine beweging is een eerste stap richting doelgericht handelen.
Cognitieve flexibiliteit
Niet ieder verschoningsmoment verloopt hetzelfde. Soms ligt de baby anders, is hij moe of nieuwsgierig. Door de veilige relatie leert de baby zich geleidelijk aanpassen aan kleine veranderingen.
Zelfregulatie
Tijdens het verschonen ervaart de baby rust, voorspelbaarheid en nabijheid. Hierdoor leert hij spanning te reguleren met behulp van de professional (co-regulatie). Dit vormt de basis voor latere zelfregulatie. Maar wanneer een baby nog geen rust ervaart tijdens het verschonen, vertragen we ons handelen, benoemen we wat we zien en helpen we de baby rustiger te worden. Als co-regulator ondersteunen we de baby.
Wat doet de pedagogisch professional?
De pedagogisch professional ondersteunt de ontwikkeling van executieve functies door bewust gebruik te maken van de interactievaardigheden:
Sensitieve responsiviteit
De pedagogisch professional maakt oogcontact, volgt signalen van de baby, wacht op reacties, stemt tempo af op de baby en benoemt gevoelens.
Respect voor autonomie
De pedagogisch professional geeft de baby tijd om mee te bewegen, laat ruimte voor eigen initiatief en neemt de baby serieus als actieve partner.
Structureren en grenzen stellen
De pedagogisch professional gebruikt steeds dezelfde volgorde, zorgt voor rust en overzicht en creëert voorspelbaarheid.
Praten en uitleggen
De pedagogisch professional kondigt iedere handeling aan, benoemt wat de baby doet, gebruikt rustige, voorspelbare taal en ondersteunt taalontwikkeling.
Ontwikkelingsstimulering
De pedagogisch professional nodigt uit om beentjes op te tillen, laat de baby kleine handelingen zelf uitvoeren en stimuleert aandacht en betrokkenheid.
Begeleiden van interacties
Hoewel er tijdens het verschonen geen interactie met andere kinderen plaatsvindt, leert de baby wel de basis van sociale afstemming, namelijk: kijken, luisteren, wachten en samen handelen.
Wat ervaren kinderen?
Door deze manier van verzorgen, ervaart de baby veiligheid, voorspelbaarheid, rust, volledige aandacht, wederzijds contact en ruimte om zelf actief mee te doen. Hierdoor groeit het vertrouwen in zichzelf én in de ander.
Wat ervaren ouders?
Wanneer ouders actief worden meegenomen in deze wijze van verzorgen, ervaren zij dat verzorgingsmomenten niet alleen gericht zijn op lichamelijke verzorging, maar ook bijdragen aan de ontwikkeling van hun kind. Zij zien dat hun baby serieus wordt genomen en actief betrokken wordt bij de dagelijkse verzorging.
Hoe draagt dit bij aan pedagogische kwaliteit?
Dit voorbeeld laat zien dat pedagogische kwaliteit juist zichtbaar wordt in alledaagse momenten. Een verschoningsmoment wordt een rijk ontwikkelmoment waarin relatie, veiligheid, communicatie en ontwikkeling samenkomen.
Het sluit aan bij de visie van Emmi Pikler, waarin respectvolle verzorging, onverdeelde aandacht en samenwerking tussen volwassene en baby centraal staan. Tegelijkertijd ondersteunt het de ontwikkeling van executieve functies, doordat de baby oefent met gezamenlijke aandacht, voorspelbaarheid, initiatief nemen, afstemming en de eerste vormen van zelfregulatie.
