Een positieve aanpak
Onze pedagogisch professionals hadden vaak dezelfde vraag: hoe ga ik om met kinderen die opvallend gedrag vertonen? Zoals kinderen die zich afzijdig houden, die lang boos blijven of die vaak huilen. De professionals wisten dat er voor ieder kind een specifieke aanpak nodig was, maar in de drukte van alledag konden ze die niet altijd even snel bedenken. Dat leverde soms frustratie op. Ze wilden ieder kind immers zo goed mogelijk ondersteunen. Daarom vonden wij het tijd om hier iets op te bedenken.
Wij hebben als Mondiaen een positieve kijk op gedrag. Wij willen kinderen positief benaderen. Daarom wilden we dat ook laten doorsijpelen in deze nieuwe aanpak. Zo kwamen we tot het besluit om de focus te leggen op positieve gedragsondersteuning. De vraag was uiteraard: hoe zorgen we ervoor dat die visie ook wordt toegepast in de dagelijkse praktijk?
Eerst bezochten we een pedagogisch practicum over positieve gedragsondersteuning van het Expertisecentrum Kinderopvang. Dat was enorm inspirerend. Vervolgens hebben we de inzichten die we daar hebben opgedaan, vertaald naar onze organisatie. Inmiddels is positieve gedragsondersteuning een vast en bekend onderdeel van onze werkwijze. Onze professionals zijn er heel blij mee.
Handige kijkwijzer
Tijdens het practicum werd het boek Trapsgewijs besproken. Dit bleek de sleutel voor onze nieuwe aanpak. In dit boek staat heel duidelijk uitgelegd hoe je verschillende soorten opvallend gedrag bij een kind herkent, en wat de behoeftes zijn die achter dat gedrag liggen. Ook staan er praktische tips in: wat je vervolgens kunt doen om het desbetreffende kind zo goed mogelijk te ondersteunen.
Pedagogisch professionals hebben natuurlijk geen tijd om even snel een hoofdstuk door te lezen wanneer een kind opvallend gedrag vertoont. Daarom hebben wij zelf een kijkwijzer gemaakt, waar de professional de lessen uit het boek in kan terugvinden. Gewoon een A4’tje dat je even snel kunt bekijken. Bij elke vorm van opvallend gedrag – druk, opstandig of juist teruggetrokken – zie je meteen wat de betekenis is van dat gedrag, en hoe je daar op een positieve manier op inspeelt.
De kijkwijzer stimuleert professionals ook om dit met collega’s onderling te bespreken: wat zie ik, wat zie jij, en wat is de beste aanpak?
Het boek heet Trapsgewijs omdat je een trap volgt, en zo werkt de kijkwijzer ook. Eerst bepaal je het gedrag, dan de achterliggende behoefte, dan de gewenste aanpak, en uiteindelijk stel je vast of de aanpak effect heeft. Kom je tot de conclusie dat er meer nodig is, dan begin je opnieuw.
Uitleg aan collega’s
We konden de kijkwijzer natuurlijk niet zomaar uitdelen. Er was context bij nodig. Daarom organiseerden we een informatieavond om deze nieuwe aanpak aan alle teams uit te leggen. Hiervoor hadden we een PowerPoint gemaakt. Een andere PowerPoint dan die we bij het practicum hadden gekregen, meer toegespitst op onze collega’s.
Allereerst probeerden we de essentie te vangen: waar gedrag vandaan komt, wat gedrag betekent. En dat gedrag eigenlijk een signaal is dat iets vertelt over de behoefte van een kind. Het idee was dat professionals zich nóg bewuster zouden worden van de hulpvraag van het kind. De wetenschappelijke inzichten van het practicum hebben we in onze eigen taal gegoten, en aangevuld met afbeeldingen en animaties.
Onze professionals reageerden overwegend positief. Alleen al het feit dat we als organisatie tijd inruimden om hier met z’n allen bij stil te staan, werd gewaardeerd. En ze voelden nu nog sterker de ambitie om aan te sluiten op de behoefte van het kind.
We staan uiteraard klaar wanneer ze onze hulp kunnen gebruiken. We denken graag met ze mee. Want hoe goed de kijkwijzer ook werkt, ieder kind blijft natuurlijk uniek, en bevindt zich in een unieke situatie. Je moet ook altijd het hele verhaal rond het individuele kind bekijken.
Andere toepassingen
We laten de nieuwe aanpak op verschillende manieren terugkomen. Tijdens onze kindbesprekingen bijvoorbeeld, die iedere acht weken plaatsvinden. Ook in reguliere overleggen zoomen we nu steeds vaker in op opvallend gedrag. Gewoon om er dieper op in te gaan, om het levend te houden, om erover in gesprek te blijven met elkaar.
Je hoort het sowieso al terug in de besprekingen, dat we hiermee bezig zijn. Aan de manier waarop professionals nu over de groep of over specifieke kinderen praten. Ze stellen zichzelf al de juiste vragen. Of ze gaan toch nog even met de ouders in gesprek om te kijken of die het gedrag herkennen. Ze proberen altijd de positieve benadering. Dat is zoveel beter dan gewoon maar denken: jeetje, die doet nooit mee, of die verstoort de sfeer altijd.
De pedagogisch coaches besteden hier aandacht aan. Dus bij het coachen op de groep kan zo een terugkoppeling worden gemaakt naar die positieve benadering. Dat dient dan weer als geheugensteuntje: heb je al over de hulpvraag nagedacht? Heb je de kijkwijzer al geprobeerd?
De verandering
Er is vooral iets veranderd in de denkwijze van onze professionals. Eerst ging de aandacht nog weleens uit naar het opvallende gedrag zelf, dus eigenlijk naar de symptomen. Tegenwoordig denken ze meteen na over de behoefte daarachter. Zo wordt het steeds meer een automatisme.
Wat de professionals fijn vinden, is dat de aanpak zo praktisch is. Ze hebben handvatten om meteen in actie te komen. Dat is de grootste winst. En dat heeft natuurlijk weer effect op de kinderen. Zij voelen zich hierdoor nog beter gezien en nog beter begrepen. Dat leidt tot meer rust op de groep, zowel voor de kinderen als voor de professionals.
Het is leuk om te merken dat professionals onderling hier ook steeds meer over in gesprek zijn. Ze proberen elkaar te helpen. Ze zien het als een uitdaging om samen te ontleden wat het gedrag van een kind precies zegt. Dit doet iets met het tempo. Er is minder haast, waardoor de sfeer positiever wordt. Ook dat zorgt weer voor meer ontspanning op de groep.
Daarnaast prikkelt deze aanpak de nieuwsgierigheid van onze professionals. Ze willen de kinderen nóg beter begrijpen, omdat ze zien wat het oplevert. En hierdoor voelen onze professionals zich kundig. Het is natuurlijk fijn om een manier van werken te hebben die wetenschappelijk is onderbouwd, en die tóch praktisch is. En het belangrijkste: dat het kind er zoveel baat bij heeft.
