Aandacht is een breed en veelomvattend begrip. Het verwijst naar het bevorderen van informatieverwerking zowel op neuraal als gedragsmatig niveau. Huidige theorieën beschrijven
aandacht als een systeem met meerdere hersennetwerken die gerelateerde maar verschillende functies hebben. Het alerte netwerk zorgt voor gevoeligheid voor inkomende informatie. Het oriënterende netwerk zorgt voor snelle oogbewegingen en reageert ook op inkomende prikkels vanuit andere zintuigen. Het uitvoerende netwerk is betrokken bij taakverschuivingen en tussentijdse aanpassingen enerzijds en het vasthouden van taakdoelen anderzijds. In deze review wordt stilgestaan bij verschillende invalshoeken voor onderzoek naar selectieve volgehouden aandacht.
Neurologisch onderzoek laat zien dat meerdere hersengebieden betrokken zijn bij het circuit van selectieve volgehouden aandacht. Als gevolg van taakonzuiverheid (taken meten tegelijkertijd ook andere zaken dan selectieve volgehouden aandacht) is het echter moeilijk vast te stellen wat precies de neurale basis is voor selectieve volgehouden aandacht.
Onderzoek naar cognitie laat zien dat selectieve volgehouden aandacht de basis vormt voor executieve functies. De ontwikkeling verloopt als een hiërarchisch systeem. Selectieve volgehouden aandacht maakt meer complexe cognitieve functies mogelijk, zoals het werkgeheugen. En werkgeheugen maakt vervolgens vaardigheden mogelijk zoals inhibitie (denk aan impulsbeheersing) en shifting (bijvoorbeeld flexibel kunnen schakelen tussen taken). Het aantal longitudinale onderzoeken bij heel jonge kinderen is beperkt maar bevestigt de rol van selectieve volgehouden aandacht als basisfunctie onderliggend aan cognitieve ontwikkeling. Onderzoeken op 1-jarige leeftijd tonen dat selectieve volgehouden aandacht aspecten van executieve functies en zelfregulatie op 2-jarige leeftijd voorspelt. Selectieve volgehouden aandacht op 2,5 jaar voorspelt werkgeheugen en inhibitie op 3-jarige leeftijd.
Het onderzoek naar de relatie tussen selectieve volgehouden aandacht en leren suggereert een wederkerige relatie: selectieve volgehouden aandacht bevordert leren en leren bevordert selectieve volgehouden aandacht. In dit onderzoek gaat de aandacht uit naar mechanismen om tot selectieve volgehouden aandacht te komen: onderdrukking in oriëntatie om tot selectie te komen, lijkt daarin een belangrijk mechanisme. Dit betekent dat kinderen gaandeweg leren bepaalde prikkels uit de omgeving te negeren en aandacht te richten op andere prikkels. Tijdens het verkennen van een speeltje kunnen kinderen daarin opgaan en komt datgene wat er om hen heen gebeurt even niet binnen. Onderzoek toont dat dit onderdrukkingsmechanisme van selectieve aandacht al tijdens het eerste jaar start.
Onderzoek naar beïnvloedbaarheid van selectieve volgehouden aandacht toont dat, naast bepaalde voedingssupplementen, vooral interactie van jonge kinderen met een volwassene episodes van selectieve volgehouden aandacht kan verlengen. Met name in Joint Involvement Episodes, waarin opvoeder en het kind samen gericht zijn op een object (‘Kijk eens wat een mooie bal”), worden kinderen uitgedaagd om de aandachtspanne te verlengen. Ook na de gezamenlijke focus episode waren kinderen in staat om hun aandacht langer vast te houden, hetgeen suggereert dat kinderen zelf controle krijgen over hun selectieve volgehouden aandacht.
Strategieën van opvoeders om de aandacht vast te houden op 10 en 18 maanden leiden tot langere duur van selectieve volgehouden aandacht op 18 maanden, in tegenstelling tot strategieën om de aandacht te verschuiven. Bij dat laatste introduceert de opvoeder iets wat de aandacht van het kind afleidt van waar het mee bezig was. Mogelijk leidt herhaalde ervaring van langere episodes van
volgehouden aandacht met de opvoeder tot het beter in staat zijn tot selectieve volgehouden aandacht door het kind zelf. Duidelijk is dat volwassenen via Joint Involvement Episodes kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van selectieve volgehouden aandacht.
