Het artikel beschrijft de uitkomsten van een actieonderzoek dat plaatsvond tussen 2019 en 2021 in een Zweeds fritidshem (buitenschoolse opvang), gericht op de vraag: Hoe kunnen we oudere leerlingen van 10–12 jaar behouden voor het fritidshem?
Oudere kinderen verlaten het fritidshem vaak sneller dan jongere kinderen omdat ze zich niet meer herkennen in een te kinderlijk of te sturend aanbod. De onderzoekers van de Linköping Universiteit benadrukken dat er te weinig aandacht is voor deze leeftijdsgroep, terwijl het fritidshem ook voor hen waardevol kan zijn. Het project onderzocht hoe het aanbod, de organisatie en de activiteiten aangepast kunnen worden zodat ook deze leeftijdsgroep zich aangesproken voelt.
Onderzoeksopzet
Via actieonderzoek ontwikkelde het team samen met onderzoekers en kinderen een aantrekkelijker aanbod door meer autonomie, uitdagende activiteiten, digitale mogelijkheden, en rustigere ruimtes te bieden. Leerlingen kregen een actieve stem via gesprekken en evaluaties. Het team en de onderzoekers hielden regelmatig reflectiebijeenkomsten, testen nieuwe activiteiten, evalueerden en stelden bij. Ook lazen zij gezamenlijke literatuur ter verdieping. Zo kwamen er tussentijdse experimenten en verdere aanpassingen in het aanbod en de ruimtes.
Resultaten
1. Oudere leerlingen willen meer autonomie en uitdaging, meer keuzes, minder verplichte gestuurde activiteiten, ruimte om te “chillen” en zich terug te trekken.
2. De aantrekkelijkheid van het fritidshem daalt als het te kinderachtig is, er te weinig nieuwe of uitdagende activiteiten zijn en als de sociale omgeving (zoals groepssamenstelling) niet altijd past.
3. Digitale activiteiten zijn belangrijk. Kinderen willen meer digitale activiteiten (zoals spelcomputers) maar dan vooral in groepsvorm, zodat er sociale interactie ontstaat.
4. Behoefte aan rustige, stille, ontspannende ruimtes (ondanks toegang tot sportzalen en buitenruimte in de buurt) en ruimtes waar oudere kinderen zich even kunnen terugtrekken.
5. Progressie in het aanbod is essentieel: leerlingen verwachten dat “het oudere fritids” volwassenere activiteiten biedt dan het jonge gedeelte. Het team werkte daarom aan nieuwe activiteiten, een geleidelijke opbouw in uitdagingen en een ander pedagogisch klimaat voor de oudere groep.
Gedurende het actieonderzoek zijn er op vier domeinen acties uitgevoerd, waarvoor de directie van het fritidshem financiële middelen vrij maakte:
1. Progressie in activiteiten voor het “oudere fritids” (Zweeds groep 3-6): nieuwe, uitdagendere activiteiten na het verlaten van de “jonge fritids” (Zweeds groep F-2).
2. Sterk kindperspectief: leerlingen werden actief bevraagd en betrokken bij keuzes.
3. Nieuw en gevarieerd activiteitenaanbod: waaronder digitale tools (computerspellen in groepsverband), spellen die samenwerking stimuleren en creatieve projecten.
4. Aanpassing van ruimtes: meer rustige zones, verbeterde inrichting en een uitnodigende binnenruimte.
Conclusie
De veranderingen tijdens het actieonderzoek zorgden ervoor dat het fritidshem beter aansloot bij de behoeften van oudere kinderen, die vaak afhaken omdat ze zich niet meer herkennen in een te kinderlijk of te sturend aanbod. Het betrekken van oudere leerlingen is cruciaal voor een aantrekkelijk fritidshem. Oudere kinderen hebben baat bij variatie, inspraak en autonomie
Kleine inhoudelijke of ruimtelijke aanpassingen bleken al een groot effect te hebben.
Een belangrijk inzicht was ook dat het team door dit proces professioneel groeide. Er werden met de onderzoekers o.a. ook inspiratiesessies georganiseerd (lezingen). Door de nauwe onderlinge samenwerking veranderde de cultuur binnen het team en ontstonden duurzame verbeteringen.
