In vijf buitenschoolse organisaties (theater, life coaching, jongerenwerk op school), zijn werkzame mechanismen onderzocht die (transformatieve) agency bevorderen bij jongeren vanaf 10 jaar. Het onderzoek is uitgevoerd op basis van casestudies en een actieonderzoek. Hoe worden jongeren uitgenodigd en uitgedaagd om te werken aan eigen vaardigheden en doelen, én aan veranderingen in hun omgeving/de samenleving?
Er worden op basis hiervan suggesties geformuleerd voor wat scholen kunnen doen om leerlingen beter te ondersteunen in het ontwikkelen van agency: eigenaarschap, inspraak en invloed. Het is aannemelijk dat de uitkomsten ook relevant zijn voor het werken met de oudste kinderen op de BSO.
Wat is agency arrangeren?
Agency is het vermogen van individuen, groepen of gemeenschappen om doelgericht te handelen, keuzes te maken en invloed uit te oefenen op hun omstandigheden.
Vormen van agency waarbij jongeren zelf actief kunnen bijdragen aan verandering in hun eigen leefomgeving, komen weinig voor binnen de schoolcontext (Erstad et al., 2025). Bij (transformatief) agency arrangeren leren jongeren om situaties die hen aangaan ter discussie te stellen en een rol te spelen bij verandering, meestal collectief.
Dit artikel gaat vooral over alledaagse vormen van agency arrangeren: jongeren die de sfeer in de groep of klas willen verbeteren, de inrichting van ruimtes, opkomen voor ongewenste en onrechtvaardige situaties. De term ‘arrangeren’ betekent het creëren van uitnodigende en uitdagende omgevingen die agency bevorderen. Dit kan door bijv. jongerenraden, klankbordgroepen of actieteams, maar ook op andere, creatieve manieren, in de leefwereld van jongeren (kantine, schoolplein, sportveld), vaak collectief.
Implicaties voor professioneel handelen
Pedagogisch professionals die agency arrangeren creëren een veilige, toegankelijke en uitnodigende omgeving waarin jongeren zich gezien en gerespecteerd voelen. Ze sluiten aan bij hun leefwereld, luisteren actief en bieden zowel individuele als collectieve aandacht. Daarnaast dagen ze jongeren uit om kritisch naar hun situatie te kijken, initiatief te nemen en buiten hun comfortzone te treden. Professionals ondersteunen hen praktisch en mentaal bij het agenderen en realiseren van veranderingen, vieren successen en helpen jongeren hun ideeën te verwoorden en verspreiden. Ze verbinden jongeren met de systeemwereld (wijk, verenigingen, directie), nemen daarbij een tussenpositie in en laten jongeren zoveel mogelijk zelf de lead nemen in inspraak en actie.
Kernboodschap
Agency arrangeren verandert de school (of BSO) van een wachtruimte in een plek waar tieners en jongeren kunnen ervaren dat hun opvattingen en wensen ertoe doen. Waar ze kunnen oefenen met het concreet maken van veranderingen in hun omgeving, en gemotiveerd raken om de kennis en vaardigheden op te doen die daarvoor nodig zijn. Het is de verantwoordelijkheid van volwassenen om situaties te arrangeren waarin jongeren dit kunnen ervaren.
